Het Jaar van Verzet

Wanneer kom jij in verzet? Demonstreer jij of kom je liever op een andere manier in beweging?

In 2025 – Het Jaar van Verzet – verdiept Marte zich samen met curatoren Rory Ronde en Didi Kreike in nieuwe vormen van persoonlijk en universeel verzet.

Wat is Het Jaar van Verzet?

In Het Jaar van Verzet wekten we de rebel in onszelf. Wanneer kom jij in verzet? Waar trek jij de grens? En hoe blijven we samen in protest?

Marte Boneschansker, Didi Kreike en Rory Ronde namen je mee. Iedere derde donderdag van de maand ontmoetten we elkaar in onze studio in Amsterdam Oud-West voor een rijk en strijdbaar programma. Denk aan een nee-diner, een opstandige wandeling, een rest-is-resistance-spa of een collectieve toekomstdans. In acht sessies activeerden we elkaars innerlijke opstand en rebelsheid, aan de hand van de kunsten. Uit deze sessies ontstond de voorstelling OPSTAND.

Marte: “Verzet gaat voor mij niet alleen over weerstand, over protest, over oppositie tegen dat wat je niet wil, maar is ook een vorm van zelfbevestiging, van autonomie. De 'nee' naar de ander is een 'ja' voor het bewaken van je eigen grenzen.”

De Curatoren

Rory Ronde is componist, producer en multi- instrumentalist en brengt muziek uit onder het alias Kofi Anonymous. Hij maakt als gitarist deel uit van bands zoals New Cool Collective, Wouter Hamel, Eva van Manen en The Inkcall. Zijn muziek is ook te horen in diverse podcasts, waaronder de bekroonde podcast De plantage van onze voorouders. Rory: Ik geloof dat het cruciaal is dat we als collectief grote systeemveranderingen maken om onze planeet en samenleving leefbaar te houden. We kunnen ons daarom niet langer conformeren aan ditzelfde systeem dat ons beschadigt op alle niveaus van bestaan (ecologisch, economisch, sociaal, intermenselijk en persoonlijk). Mijn taak is om een signaal af te geven als muzikant en maker. Ik hoopte als curator van Het Jaar van Verzet, in samenwerking met de deelnemers en Martes team, nieuwe manieren te vinden om dit te bewerkstelligen.’ Rory ontwikkelde voor de voorstelling OPSTAND de muziek.

Didi Kreike studeerde in 2018 af als performer aan de Toneelacademie Maastricht. Na diens afstuderen ontwikkelde Didi zich als (locatie)theatermaker onder de vleugels van Over het IJ en Likeminds. Vanuit een voorliefde voor underground subculturen, richtte hen in 2023 R3LN4CHT (@relnacht) op; en maakt werk op het snijvlak van performance en nachtcultuur. Didi: ‘Ik had enorm veel zin om mee te mogen denken in Het Jaar van Verzet. In mijn eigen werk ben ik veel bezig met (het oprekken van) grenzen, moraal en toeschouwerschap. Thema’s waar ik veel overlap voeldel met het werk van Marte. Ik sta al een tijd op de barricade voor eigenheid en radicale vormen, dus deze uitwisseling als curator wordt natuurlijk kicken!’ Didi was curator van Het Jaar van Verzet.

Marte Boneschansker maakt één-op-één ervaringstheater vertrekkend vanuit documentair materiaal. Gewapend met een microfoon ontwikkelt hen intieme, fysieke audiowerken die het midden houden tussen theater en installatie. In diens community Het Jaar Van Verzet onderzochtt hen hoe diens publiek mede-eigenaar kon worden van diens artistieke proces, door deelnemers en andere kunstenaars mee te nemen in diens onderzoek naar de activering van verzet. Hoe kunnen we samen blijven? Marte is de maker van de voorstelling OPSTAND.

Het programma

Samen met gastcuratoren Rory Ronde en Didi Kreike stelde Marte een afwisselend en strijdbaar programma samen. In acht sessies heractiveren we het verzet in onszelf, van persoonlijk tot universeel.

Sessie 1: HOW TO DREAM

Maak de rebel in jezelf wakker. Hoe ziet de dag na jouw revolutie eruit? Ons Dream Panel gaf je tools in handen om utopisch te denken. Didi ging in gesprek met kunstenaar-provocateur Bambí Benko en maker en performer Christophe Meierhansover de dag na de revolutie. Tijdens deze eerste sessie ontmoetten we de groep en droomden we samen van een nieuwe wereld. Een utopie bouwen, hoe doe je dat? We sloten de opening af met de afro-futuristische band I.L.L.N.O.L.E.D.G.E..

Sessie 2: HOW TO CONNECT

Waarvoor klim jij op de barricade en met wie? Tijdens de tweede sessie onderzochten we ons persoonlijke ‘boiling point’ en gingen we in gesprek met onze verzetstwijfel. Heeft in protest komen wel zin? Wanneer kom jij in beweging? Tijdens deze sessie doken we ook dieper in de verbindingen in onze groep en de invloed die we hebben op de wereld om ons heen. De sessie werd geleid door Rory, Didi en Marte.

Sessie 3: HOW TO EXPRESS YOURSELF

In deze sessie zetten we verzet om in beeld, taal, muziek en beweging. Natuurlijk kun je demonstreren, maar zijn er ook andere manieren van protest? Hoe kunnen we met kunst uiting geven aan onze gevoelens van onrechtvaardigheid en machteloosheid? Dans jouw protest. Teken jouw protest. Zing jouw protest. Durf jij een artistieke vorm te geven aan jouw opstandigheid? Met fysiek performer en theatermaker Çiğdem Polat, grafisch vormgever Joost de Haas en kunstenaar, muzikant en dichter Marc Alberto. Deze sessie werd geleid door Rory.

Sessie 4: HOW TO EXPERIENCE

In deze sessie testten we het nieuwe materiaal van de voorstelling OPSTAND. De community was ons eerste testpubliek en nam deel aan een uitgebreide feedback ronde met scenograaf Geartsje van der Zee. Hun input was van cruciaal belang voor de verdere ontwikkeling van OPSTAND.

Sessie 5: HOW TO USE YOUR BODY

Hoe gebruik jij je lichaam in verzet? Waar ontstaat er voor jou fysieke weerstand en waar liggen je grenzen daarin? Tijdens deze sessie onderzocht Didi hoe je fysieke aanwezigheid verzet kan zijn of juist oproepen. We gingen bewegen met weerstand onder leiding van danser en choreograaf Connor Schumacher. We werkten met de grenzen van consent: wat gebeurt er als je iemand toestemming geeft om over je grenzen te gaan? Wanneer voel je een JA, een NEE, en een MISSCHIEN?

Sessie 6: HOW TO HACK THE SYSTEM

Dit was een open sessie! We gooiden voor een keer onze deuren open en anderen mochten meedoen met een sessie van Het Jaar van Verzet. Dit was een echte doe-sessie: Gewapend met telefoon en laptop wisten we onze digitale sporen uit en zochten we open source alternatieven voor tech giganten die een dubieuze reputatie hebben. We bekeken waar je data is opgeslagen en wat voor profielen er over jou bestaan, we leerden over propaganda en hoe we AI juist kunnen gebruiken voor progressieve impact op social media. De sessie startte met drie sprekers uit het veld die kort uitlegden wat ze doen, daarna deelden we de groep op in drie actiestations voor een avond vol (digitale) verandering. Niet-leden konden hier een ticket reserveren via het Pay what you want principe.

Sessie 7: Voorstelling OPSTAND

Met Het Jaar van Verzet gingen we naar de exclusieve try-out van de voorstelling OPSTAND. We dompelden iedereen onder in een zintuiglijke intieme theaterervaring en nemen ze mee in alle perspectieven van verzet die we de afgelopen maanden hebben opgehaald. Na afloop reflecteerden we met elkaar op de vorm en inhoud van OPSTAND.

Sessie 8: HOW TO HEAL

De laatste sessie van het Jaar van Verzet ging over zorg, aandacht en aftercare. Rest is resistance: hoe zorg je dat je kaars niet aan twee kanten opbrandt? Hoe verzorg je je wonden na een actie van verzet? Wat doe je als een verzet mislukt? In onze post resistance spa was er ruimte voor reflectie, selfcare en verbinding. In de avond aten we samen en ontwierp culinair kunstenaar Maureen de Jong (curator Het Jaar van Schaduw, 2024) een reeks food interventies waarin rest is resistance op de tong en in het hart tot uitdrukking kwam. Samen lazen we onze brieven. Ook doken we in de diepe rust en blikten we terug op het afgelopen jaar.

Rebelse Borrels

Om de maand kwamen we samen in Bar Bario, een safer space/cafe/exporuimte in de buurt van onze studio in West. Tijdens deze informele meetings ontmoetten we elkaar voor gesprek, gezelligheid en om elkaar beter te leren kennen. Dit was ook het moment voor ondersteuning (dare to ask!) en uitwisseling van wat er leeft in de groep. De Rebelse Borrels waren er voor wie zin heeft in een diepere duik in de community.